İçeriğe geç
Cumhuriyet Mah. Annem Sk. No:4, Adapazarı / Sakarya bilgi@marmaragoz.com
Hastalık

Bebek ve Çocuklarda Göz Kırma Kusurları: Nasıl Anlaşılır?

Bebek ve çocuklarda miyopi, hipermetropi ve astigmat bulanık görme, gözleri kısma, baş ağrısı veya göz kaymasıyla fark edilebilir, ancak bazı çocuklarda belirti olmayabilir. Yaşa uygun tarama ve gerektiğinde damlalı ölçüm tanıya yardımcı olur. Gözlük, izlem ve diğer seçenekler çocuğun muayene bulgularına göre belirlenir.

Yazan: Marmara Göz Tıp MerkeziSite editörü: Seyfi Dertli (seyfi@marmaragoz.com)Son güncelleme:

Bebek ve Çocuklarda Göz Kırma Kusurları — Sakarya Marmara Göz Tıp Merkezi
Etkilenen yapı
Kornea, mercek ve retina üzerine odaklanma
Belirtiler
Bulanık görme, gözleri kısma, baş ağrısı veya göz kayması
Tanı
Yaşa uygun görme değerlendirmesi ve gerektiğinde damlalı ölçüm
İzlem
Çocuğun bulgularına ve görme gelişimine göre
Tedavi
Gözlük ve diğer seçenekler muayene bulgularına göre

Beklemeden değerlendirme gerektirebilecek durumlar: Göz bebeğinde beyaz yansıma veya flaşlı fotoğrafta beyaz parlama, göz çevresinde şişlik, ağrı ya da ani görme sorunu varsa en kısa sürede çocuk göz hekimine başvurun. Ani görme kaybı veya göz yaralanmasında en yakın acil servise başvurun; durum ciddi ise 112’yi arayın. Sürekli göz kayması ya da yaklaşık 3 aydan sonra devam eden veya tekrarlayan kayma için başvuruyu ertelemeyin.[1][2][3]

Göz kırma kusuru nedir?

Göz kırma kusurunda ışık, gözün arkasındaki retina üzerine tam olarak odaklanamaz. Miyopide uzak nesneler bulanıklaşabilir. Hipermetropide özellikle yakın odaklanma zorlanabilir. Astigmatizmada kornea veya merceğin eğriliği nedeniyle görüntü farklı yönlerde bulanık ya da gölgeli olabilir. Bulanık görme, gözleri kısma, baş ağrısı ve göz yorgunluğu görülebilir; bazı çocuklar şikayetlerini söylemeyebilir.[4]

Çocuklarda önemli olan yalnızca net görmeyi sağlamak değildir. Bir göz diğerinden belirgin biçimde daha bulanık görürse veya gözler hizalı çalışmazsa beyin daha iyi görüntü veren gözü kullanabilir. Düzeltilmemiş kırma kusurları ve şaşılık ambliyopi, yani göz tembelliği ile ilişkilidir. Ambliyopide erken değerlendirme önemlidir, çünkü çocukluk döneminden sonra tedaviye yanıt azalabilir. Göz tembelliği rehberinde bu ilişkinin ayrıntıları açıklanır.[5][1]

Bebek, okul öncesi ve okul çağında belirtiler

Bebeklerde

Bebeğin gözlerinden birinin sürekli ya da tekrarlayan biçimde kayması veya belirgin bir görme sorunu şüphesi değerlendirme gerektirir. Göz bebeğinde beyaz yansıma, ağrı ve göz çevresinde şişlik olağan bir kırma kusuru belirtisi gibi beklenmemelidir.[1][2][3]

Okul öncesi çocuklarda

Çocuk bir gözünü kapatabilir veya başını eğebilir. Bilinen bir risk varsa değerlendirme zamanı hekimle birlikte belirlenmelidir. Bebek ve çocuk göz hastalıkları rehberi genel bilgileri açıklar.[2]

Okul çağında

Çocuk bulanık görmeden, gözleri kısmaktan, baş ağrısından veya göz yorgunluğundan söz edebilir. Bu belirtiler tek başına kırma kusurunu kanıtlamaz. Görme değerlendirmesi çocuğun yaşına ve iletişim becerisine uygun biçimde yapılmalıdır.[4]

Muayene ve tarama ne zaman yapılır?

Çocuklar için herkese uyan tek bir kapsamlı muayene takvimi yoktur. Yenidoğan döneminde gözlerin görünümü ve kırmızı refle değerlendirilir. Daha sonra yaşa uygun tarama, doğrudan görme keskinliği ölçümü veya cihaz tabanlı değerlendirme kullanılabilir. Belirti ya da risk varsa rutin zamanı beklemeden başvurulmalıdır.[6][5]

Yaşa göre genel görme değerlendirmesi
Dönem Değerlendirme yaklaşımı Aile için önemli nokta
Yenidoğan Gözlerin görünümü ve kırmızı refle gibi temel değerlendirmeler Anormallik veya değerlendirmenin başarısız olması gecikmeden yönlendirme gerektirir.
12 ay ile 3 yaş Uygunsa cihaz tabanlı görme taraması denenebilir. Tarama sonucu ve risklere göre ileri değerlendirme gerekebilir.
3 ile 5 yaş Bu dönemde en az bir görme taraması önerilir. Belirti veya risk varsa bu yaş aralığını beklemeyin.
4 yaş ve sonrası Çocuğun yaşına uygun sembollerle görme keskinliği ölçülebilir. Her iki gözün ayrı değerlendirilmesi önemlidir.

Ambliyopi gibi durumlar çoğu zaman belirti vermeden yalnız göz muayenesiyle fark edilir. Bu nedenle tarama ve muayene önemlidir; okulda yapılan bir tarama, sonucu ve kapsamı sınırlı olabileceği için gereken göz değerlendirmesinin yerine geçmez. Göz muayenesi rehberinde muayenenin genel amacı açıklanır.[6][5]

Damlalı ölçüm neden kullanılabilir?

Çocukların gözleri odaklanma kasını kullanarak ölçümü etkileyebilir. Bu nedenle damlasız ölçüm bazı durumlarda kırma kusurunu olduğundan farklı gösterebilir. Bir çalışmada damlasız ölçümün miyopiyi daha fazla, hipermetropiyi ise daha az gösterme eğilimi bildirilmiştir; bu sonuç her çocuk için zorunlu bir protokol anlamına gelmez.[7] Göz bebeğini genişleten veya odaklanmayı geçici olarak gevşeten damlanın gerekip gerekmediğine muayeneyi yapan sağlık profesyoneli karar verir.

Miyopi, hipermetropi ve astigmat nasıl izlenir?

Miyopi

Miyopide gözlük net görmeyi sağlar, ancak standart gözlüğün miyopi ilerlemesini yavaşlattığı söylenemez. Bazı çocuklarda miyopi kontrolü amacıyla özel gözlük camları, çok odaklı kontakt lensler, ortokeratoloji veya düşük doz atropin gibi seçenekler değerlendirilebilir. Etki, yan etkiler ve takip gereksinimi çocuğa göre değişir; kanıtların kesinliği yöntemlere göre farklıdır. Ayrıntı için miyopi rehberine ve ortokeratoloji sayfasına geçilebilir.[8]

Hipermetropi

Bebeklik ve ilk çocukluk yıllarında, bir çalışmada 9 ile 36 ay arasındaki çocuklarda hipermetropinin azaldığı bildirilmiştir. Bu bulgu okul çağındaki her çocuk için aynı seyri göstermez; başlangıç derecesi ve izlem bulguları önemlidir.[9] Hipermetropi gözlerin içe kaymasına eşlik ediyorsa odaklanma çabasıyla ilişkili şaşılık ve ambliyopi riski değerlendirilir. Şaşılık varsa ilk yaklaşım çoğu zaman odaklanma çabasını azaltan gözlük veya kontakt lens düzeltmesidir. Hipermetropi rehberinde genel bilgiler bulunur.[5][1]

Astigmatizma

Astigmatizmanın gidişi çocuğun yaşı, derecesi ve iki göz arasındaki farkla değişebilir. Bu nedenle kendiliğinden düzelme ya da kesin kalıcılık hakkında bütün çocuklara uygulanacak bir oran vermek doğru değildir. Gözlüğün ne zaman ve ne sıklıkta kullanılacağı muayene bulgularına göre belirlenir. Astigmat rehberinde konuya ilişkin genel açıklamalar yer alır.

Gözlük, kontakt lens ve lazer seçenekleri

Gözlük, çocuklarda kırma kusurunu düzeltmek için yaygın ve güvenli seçeneklerden biridir. Kullanım süresi ve gözlüğün sürekli takılıp takılmayacağı yalnız kusurun adına bakılarak belirlenmez. Çocuğun ölçümü, iki göz arasındaki fark, ambliyopi veya şaşılık bulguları ve yaşa göre karar verilir.

Seçeneklerin çocukluk dönemindeki genel yeri
Seçenek Ne sağlar? Sınır veya dikkat noktası
Gözlük Miyopi, hipermetropi ve astigmatizmada net görmeyi düzeltir. Kullanım şekli ve takip muayeneyle belirlenir.
Miyopi kontrolü Bazı yöntemler ilerlemeyi yavaşlatma amacıyla değerlendirilebilir. Etki kesin değildir; yöntem, yan etki ve izlem çocuğa göre seçilir.[8]
Kontakt lens Uygun çocuk ve gençlerde görme düzeltmesi sağlayabilir. Tek bir yaş eşiği yoktur; hijyen, sorumluluk, aile desteği ve muayene bulguları değerlendirilir.[10]
Lazer Çocuklukta rutin kırma kusuru seçeneği olarak ele alınmaz. 18 yaş altı kişiler için LASIK bakımından onaylı cihaz yoktur; erişkinlikte de numara kararlılığı ve göz sağlığı değerlendirilir. Lazer uygunluğu rehberine bakılabilir.[11]

Ekran, yakın çalışma ve açık hava

Ekran ve akıllı cihaz kullanımıyla miyopi arasında ilişki bildiren çalışmalar vardır, ancak ölçümler çoğunlukla anketlere dayanır ve ilişki nedensellik kanıtı değildir. Güncel bilimsel derlemeler ve çocuklarda medya kullanımıyla ilgili bildiri, göz sağlığı için bütün çocuklara uygulanacak tek bir saat sınırı belirlememektedir. Aile, çocuğun yaşına ve günlük yaşamına uygun bir medya planı oluşturabilir; uyku, hareket, açık hava ve yakın çalışma araları birlikte düşünülmelidir.[12][13][14]

Ekran yanında çocuk gözlüğü ve açık hava oyuncakları, çocuklarda göz kırma kusurlarıyla ilişkili alışkanlıkları anlatıyor.

Dışarıda geçirilen zamanın miyopinin başlamasını azaltabileceğine ilişkin randomize çalışma bulguları vardır. Bu bulgu, miyopisi bulunan her çocukta ilerlemenin kesin olarak yavaşlayacağı anlamına gelmez. Açık havayı desteklemek yararlı bir yaşam alışkanlığı olabilir, fakat miyopi kontrolü için gereken muayene ve izlem yerine geçmez.[13][15]

Bakım verenler ne yapabilir?

Gözlük, damla veya kontakt lens kullanımına ilişkin kişisel talimatlar muayeneyi yapan sağlık profesyonelinden alınmalıdır. Bakım verenler çocuğun görme davranışındaki değişiklikleri ve hangi gözde olduğunu not edebilir, gözlüğe alışmayı kolaylaştırmak için çocuğu günlük rutine dahil edebilir ve gerekirse öğretmenle kişisel kullanım talimatlarını paylaşabilir. Göz kayması, beyaz göz bebeği yansıması, ağrı, şişlik veya ani görme sorunu varsa rutin kontrolü beklemeyin.

Muayenede sorulabilecek sorular

  • Çocuğumda hangi kırma kusuru var ve iki göz arasında fark bulunuyor mu?
  • Damlalı ölçüm gerekli mi?
  • Gözlük hangi durumlarda ve ne sıklıkta kullanılmalı?
  • Ambliyopi veya şaşılık açısından izlem gerekiyor mu?
  • Miyopi ilerlemesi için ek bir seçenek düşünülüyor mu ve bunun yararı ile riski nedir?

Sık sorulan sorular

Çocuklarda göz kırma kusuru tamamen düzelir mi?

Hipermetropi küçük yaşlarda azalabilir, ancak bu her çocukta aynı olmaz. Miyopi çoğunlukla çocuklukta başlar; gözlük ve kontakt lens görmeyi düzeltir, fakat miyopinin ilerlemesini tek başına yavaşlattıkları söylenemez. Astigmatizmanın gidişi yaşa ve ölçüm bulgularına göre değişir. Bu nedenle seyir, kontrollerle değerlendirilir.[8][4][9]

Bebeklerde astigmat düzelir mi?

Astigmatizma için bütün bebeklere uygulanacak bir düzelme oranı vermek doğru değildir. Derecenin iki gözdeki dağılımı ve görme gelişimi değerlendirilir. Belirti, risk veya göz kayması varsa muayene ertelenmemelidir.

Çocuklarda miyop neden ilerleyebilir?

Miyopide göz küresinin uzaması ilerlemede rol oynayabilir. Dışarıda zamanın miyopinin başlamasını azaltmadaki rolü desteklenmiştir; ekran ve yakın çalışma ilişkisi ise daha belirsizdir. İlerleme varsa uygun seçenekleri belirlemek için düzenli ölçüm gerekir.[8][12][13][15]

Ekran süresi ne kadar olmalı?

Göz sağlığı için bütün çocuklara uygulanacak tek bir saat sınırı belirlenmemiştir. Aile medya planı çocuğun yaşını, uykusunu, hareketini, açık hava zamanını ve okul gereksinimlerini birlikte dikkate alabilir. Görme yakınması varsa yalnız ekran süresini değiştirmek yerine değerlendirme alın.[13][14]

Kontakt lens için belirli bir yaş var mı?

Tek bir yaş eşiği vermek doğru değildir. Lens kullanımı çocuğun hijyen sorumluluğu, talimatlara uyumu, aile desteği ve muayene bulgularına göre değerlendirilir. Kontakt lens seçilirse bakım ve kullanım talimatlarına uyulması gerekir.[10]

Çocuğunuzun göz muayenesi veya takip ihtiyacı hakkında bilgi almak için iletişim sayfasına başvurabilirsiniz.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Kaynaklar

  1. American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus. Accommodative Esotropia. Yıl belirtilmemiş. https://aapos.org/glossary/accommodative-esotropia
  2. National Health Service. Squint (strabismus). Yıl belirtilmemiş. https://www.nhs.uk/conditions/squint/
  3. National Health Service. Retinoblastoma: symptoms. 2026. https://www.nhs.uk/conditions/retinoblastoma/symptoms/
  4. National Eye Institute. Refractive Errors. 2025. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/refractive-errors
  5. National Eye Institute. Amblyopia (Lazy Eye). 2024. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/amblyopia-lazy-eye
  6. Donahue SP, Nixon CN; AAP Section on Ophthalmology ve diğerleri. Visual System Assessment in Infants, Children, and Young Adults by Pediatricians. 2016. https://doi.org/10.1542/peds.2015-3596
  7. Kar T, Shrivastava AK. Comparison of Cycloplegic and Non-Cycloplegic Refraction in School-Aged Children. 2025. https://doi.org/10.7759/cureus.92899
  8. Lawrenson JG, Shah R, Huntjens B ve ark. Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. 2023, 2025 güncellemesi. https://www.cochrane.org/evidence/CD014758_interventions-slow-progression-myopia-children
  9. Atkinson J, Anker S, Bobier W ve ark. Normal emmetropization in infants with spectacle correction for hyperopia. 2000. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11053269/
  10. Jones-Jordan LA, Chitkara M, Coffey B ve ark. A comparison of spectacle and contact lens wearing times in the ACHIEVE study. 2010. https://doi.org/10.1111/j.1444-0938.2010.00480.x
  11. U.S. Food and Drug Administration. When is LASIK not for me? 2018. https://www.fda.gov/medical-devices/lasik/when-lasik-not-me
  12. Foreman J, Salim AT, Praveen A ve ark. Association between digital smart device use and myopia: a systematic review and meta-analysis. 2021. https://doi.org/10.1016/S2589-7500(21)00135-7
  13. Morgan IG, Wu PC, Ostrin LA ve ark. IMI Risk Factors for Myopia. 2021. https://doi.org/10.1167/iovs.62.5.3
  14. Council on Communications and Media, American Academy of Pediatrics. Media Use in School-Aged Children and Adolescents. 2016. https://doi.org/10.1542/peds.2016-2592
  15. He M, Xiang F, Zeng Y ve ark. Effect of Time Spent Outdoors at School on the Development of Myopia Among Children in China: A Randomized Clinical Trial. 2015. https://doi.org/10.1001/jama.2015.10803

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tanı ve tedavi, muayene sonrası hekiminiz tarafından belirlenir.

Yardım

Aradığınızı bulamadınız mı?

Dilediğiniz soruları doktorlarımıza sorabilirsiniz.

Yukarı

Tercihleriniz önemlidir. Harita, video ve site analitiği izniniz olmadan yüklenmez.

Bize ulaşın

Doktorumuza soru sorun

Acil durumlar için değildir. Ani görme kaybı, göz yaralanması, kimyasal temas veya şiddetli ağrıda en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın. Bu form çevrim içi muayene veya teşhis kanalı değildir.

Size dönebilmemiz için telefon veya e-postadan en az birini yazın.

Kimlik numarası, tetkik sonucu, reçete veya fotoğraf paylaşmayın. Gerekli bilgiler muayene sırasında değerlendirilir.

İlettiğiniz bilgiler sorunuzun yanıtlanması amacıyla işlenir. Ayrıntılar: KVKK Aydınlatma Metni.

Sorularınız 24 saat içinde yanıtlanır.