İçeriğe geç
Cumhuriyet Mah. Annem Sk. No:4, Adapazarı / Sakarya bilgi@marmaragoz.com
Rehber

Göz Sağlığı Okul Başarısını Etkiler mi? Çocuklarda Görme Taraması ve Muayene Rehberi

Görme sorunları tahtayı izlemeyi ve okumayı zorlaştırabilir; ancak tek başına öğrenme güçlüğünün ya da disleksinin nedeni değildir. Belirti olmasa da okul öncesinde ve okul döneminde yaşa ve riske uygun görme kontrolleri önerilir. Tarama, kapsamlı göz muayenesinin yerine geçmez; yakınması veya değerlendirme gerektiren bulgusu olan çocuk göz hekimine yönlendirilmelidir.[1][2]

Yazan: Marmara Göz Tıp MerkeziSite editörü: Seyfi Dertli (seyfi@marmaragoz.com)Son güncelleme:

Göz Sağlığının Okul Başarısına Etkisi — Sakarya Marmara Göz Tıp Merkezi
Konu
Çocuklarda görme, tarama ve okul desteği
Kimler için
Ebeveynler ve öğretmenler
İşaretler
Göz kısma, bir gözü kapatma, baş eğme, görme yakınması
Sonraki adım
Tarama sonucunu ve muayene gereksinimini hekimle değerlendirme

Rutin taramayı beklemeyin: Ani görme kaybı, göz yaralanması veya şiddetli göz ağrısı varsa aynı gün bir göz hekimine ya da en yakın acil servise başvurun. Ciddi durumda 112’yi arayın. Randevu veya mesaj yanıtını beklemeyin.[11][12]

Görme ile öğrenme arasındaki ilişki

Net görmek, sınıfta tahtayı takip etmek ve yazılı materyalleri kullanmak açısından önemlidir. Bir görme sorununun fark edilmesi ve uygun şekilde düzeltilmesi öğrenmenin önündeki bir engeli azaltabilir. Bununla birlikte okulda zorlanmanın tek açıklaması gözlük ihtiyacı değildir; gözlük kullanmak da notların yükseleceğini garanti etmez.[2][3]

Baltimore’daki devlet okullarında, 3. sınıftan 7. sınıfa kadar 2.304 öğrenciyi kapsayan kümelere göre randomize bir çalışmada okulda göz muayenesi ve gözlük sağlanan program değerlendirildi. Bir yıl sonunda bir okuma testinde küçük bir iyileşme görüldü; ikinci yılda kalıcı etki gösterilmedi. Sonuç, her çocukta aynı gelişmenin olacağını göstermez.[3]

Okul öncesi çocuklarda yapılan kesitsel bir çalışmada, düzeltilmemiş hipermetropi ile daha düşük erken okuryazarlık puanları arasında ilişki bulundu. Bu tasarım neden sonuç göstermez ve gözlüğün farkı gidereceğini kanıtlamaz.[4]

Disleksi ve dikkat sorunları gözlükle çözülür mü?

Disleksi çoğunlukla dil temelli bir öğrenme güçlüğüdür. Görme sorunları öğrenmeyi zorlaştırabilse de primer disleksinin veya öğrenme güçlüklerinin nedeni olarak kabul edilmez. Ortak uzmanlık kuruluşları bildirisinde göz egzersizleri, davranışsal görme terapisi ve özel renkli filtre veya lenslerin uzun vadeli eğitim başarısını artırdığına ilişkin yeterli kanıt bulunmadığı belirtilmiştir.[2]

DEHB ve öğrenme güçlüğü ile bazı görme bozuklukları birlikte bulunabilir. ABD’de 12-15 yaş grubunda yapılan kesitsel bir çalışmada bu tür ilişkiler bildirilmiştir; ancak çalışma hangisinin diğerine yol açtığını göstermez. Görme değerlendirmesi, gerekli eğitsel veya gelişimsel değerlendirmelerin yerine geçmemeli ve bunları geciktirmemelidir.[5]

Aile ve öğretmen hangi işaretleri izlemeli?

Çocuklar görmelerinin farklı olduğunu fark etmeyebilir; ambliyopinin belirtilerini fark etmek zor olabilir. Bu nedenle yakınmanın olmaması muayeneye gerek olmadığı anlamına gelmez.[6][1]

  • Gözlerini kısarak bakma.
  • Bir gözü kapatarak bakma.
  • Başını eğerek görmeye çalışma.[6]
  • Tahtayı veya yazıları göremediğini söyleme ya da alışılmadık görsel davranışlar gösterme.[1]
  • Sınıf düzeyine uygun okumada zorlanma. Bu bulgu tek başına göz hastalığı tanısı değildir, değerlendirme nedenidir.[7][2]

Öğretmen gözlemlediği davranışı aileyle tanı koymadan paylaşabilir. Örneğin “Tahtaya bakarken gözlerini kısıyor” demek, “gözleri bozuk” veya “dikkat eksikliği var” demekten daha uygundur. Gözlerde kayma, belirgin görme yakınması veya anormal görsel davranış varsa rutin tarama beklenmeden muayene düşünülür.[1][7]

Tarama ile kapsamlı muayene aynı şey mi?

Görme taraması, göz veya görme sorunu bulunma olasılığını belirleyip gerektiğinde yönlendirme yapmak içindir; tanı koymaz. Kapsamlı göz muayenesi ise göz hekiminin çocuğun görmesini ve göz sağlığını ayrıntılı değerlendirmesidir. Tarama sonucu tek başına gözlük reçetesi veya tedavi kararı değildir.[1][8]

Okul taramasında başarısız olan, taraması tamamlanamayan veya muayeneye sevk edilen çocuğun kapsamlı göz muayenesi yapılmalıdır. Taramadan geçmiş olsa bile görme yakınması, anormal görsel davranış, öğrenme güçlüğü, gelişimsel gecikme veya ilgili aile öyküsü varsa muayene gerekebilir.[1]

Sağlık Bakanlığı’nın aile hekimliği aracılığıyla yürüttüğü ulusal görme tarama programının yenidoğan, okul öncesi ve ilkokula başlama dönemlerini kapsadığı bildirilmektedir. Programın ayrıntıları ve çocuğunuzun tarama kaydı için aile hekiminize danışın.[9]

Yaşa ve riske göre görme değerlendirmesi

Yaş ve duruma göre tarama ile muayeneye yönlendirme çerçevesi
Yaş veya durum Önerilen değerlendirme Kaynak notu
Yenidoğan ile 12 ay arası Yenidoğanda gözün görünümü, kırmızı refleks, göz hareketleri ve görsel yanıtlar değerlendirilir. 6-12 ay arasında kırmızı refleks ile gözlerin hizalanması ve hareketleri yeniden değerlendirilir. Prematürite, göz hastalığı bulgusu veya ilgili aile öyküsü varsa göz hekimi muayenesi değerlendirilir. AAO ve AAPOS yaşa göre değerlendirme çerçeveleri.[1][7]
12 ile 36 ay arası Görme gelişimi ve gözlerin hizalanması değerlendirilir; uygun olduğunda cihazla tarama kullanılabilir. Kayma veya taramada başarısızlık göz hekimine yönlendirme nedenidir. AAO ve AAPOS çerçevesi; çocuğun teste katılımı dikkate alınır.[1][7]
3 ile 5 yaş arası Görme ve hizalama taraması yapılır. Çocuğun katılımına göre görme çizelgesi veya cihazla tarama kullanılabilir. USPSTF, ABD önleyici hizmetler çerçevesinde 3-5 yaşta en az bir kez tarama önerir; bu öneri Türkiye’deki uygulamanın yerine geçmez.[1][8]
5 yaş ve sonrası Görme keskinliği ve gözlerin hizalanması değerlendirilir. Yakınma veya başarısız tarama varsa kapsamlı muayeneye yönlendirme yapılır. AAPOS, 5 yaş sonrasında kendi çizelgesinde her 1 ile 2 yılda tekrar taramadan söz eder; bu kesin ve evrensel bir takvim değildir.[7]
Risk grubu veya yakınması olan çocuk Prematürite, ailede ambliyopi veya şaşılık, gelişimsel gecikme, öğrenme güçlüğü, görme yakınması veya anormal görsel davranışta yaşa bağlı rutin tarama beklenmeden muayene değerlendirilir. Göz hekimine yönlendirme çocuğun bulgularına göre belirlenir.[1]

Kaynakların önerileri ülkeye ve kuruma göre farklıdır. Bu tablo bütün çocuklara uygulanacak tek bir muayene takvimi değildir; kişisel çizelgeyi hekim belirler. Daha genel bilgi için bebek ve çocuk göz sağlığı rehberine bakabilirsiniz.

Gözlük kullanan çocuk okulda nasıl desteklenir?

Gözlük önerilmişse kullanım düzeni, reçeteyi düzenleyen hekimin önerisine göre sürdürülmelidir. Çerçeve seçiminde çocuğa söz hakkı vermek, olumlu ve tutarlı bir dil kullanmak ve gözlük takan kişileri örnek göstermek denenebilecek uygulama önerileridir. Bunlar okul başarısını artırdığı kanıtlanmış bir program değildir.[10]

  • Öğretmenle, çocuğun tahtayı rahat görebildiği oturma düzenini konuşun; bu düzeni gerekli muayenenin veya gözlüğün yerine koymayın.
  • Gözlüğü ceza ya da üstünlük işareti olarak sunmadan, ihtiyaç duyulan bir yardımcı olarak anlatın.
  • Gözlük kullanımındaki güçlük sürüyorsa reçeteyi düzenleyen hekime başvurun.[10]

Göz tembelliği için kapama önerilmişse okulda nasıl uygulanacağını tedaviyi düzenleyen hekimle ve öğretmenle netleştirin. Kapama süresini kendiniz değiştirmeyin. Ayrıntılar için göz tembelliği rehberine, kırma kusurları için çocuklarda kırma kusurları rehberine ve şaşılık için şaşılık ve göz kayması rehberine bakabilirsiniz.[6]

Muayenede ve okulda sorulacak sorular

  • Tarama tamamlandı mı, sonuçta sevk veya tekrar değerlendirme önerisi var mı?
  • Çocuğumun görmesi her göz için ayrı değerlendirildi mi?
  • Gözlük önerildiyse ne zaman kullanılmalı ve bir sonraki kontrol ne zaman olmalı?
  • Öğretmenin gözlemlediği güçlük hangi etkinliklerde ortaya çıkıyor?
  • Görme sorunu düzeltilse de okuma veya dikkat güçlüğü sürerse hangi eğitsel ya da gelişimsel değerlendirme konuşulmalı?

Sık sorulan sorular

Çocuğum gözlük takmak istemiyor, ne yapabilirim?

Önce çocuğun neden istemediğini dinleyin. Çerçeve seçimine katılması ve olumlu pekiştirme yardımcı olabilir. Kullanım sorunu sürüyorsa reçeteyi düzenleyen hekime danışın; gözlüğü bırakmaya veya kullanım düzenini değiştirmeye tek başınıza karar vermeyin. Bu öneriler kanıtlanmış bir eğitim programı değil, uygulama önerileridir.[10]

Gözlük takan çocuğum arkadaşlarından çekiniyorsa nasıl destekleyebilirim?

Bu bir uygulama önerisidir; kanıtlanmış bir program değildir. Çocuğun kaygısını küçümsemeden konuşun ve nasıl bir destek istediğini sorun. Alay edilme veya dışlanma anlatıyorsa öğretmeni ve okulun rehberlik birimiyle paylaşın. Gerekli gözlüğü bıraktırmak yerine çocuğun okulda desteklenmesine odaklanın.

Belirti yoksa çocuğumun muayeneye ihtiyacı olur mu?

Evet, olabilir. Bazı görme sorunları ve göz tembelliği çocuk veya aile tarafından fark edilmeyebilir. Yaşa uygun tarama, aile öyküsü, prematürite, gelişimsel gecikme veya anormal görsel davranış gibi durumlar değerlendirme gerektirebilir.[1][6]

Tarama yaşları neden her kaynakta aynı değil?

Tarama programları ülkeye, kuruma ve kullanılan yönteme göre değişebilir. Bu nedenle farklı kaynaklardaki yaş çizelgeleri tek ve evrensel bir takvim gibi uygulanmamalıdır. Çocuğun kişisel değerlendirme planını hekim belirler.[1][7][8]

Acil olmayan durumlarda göz muayenesi ve başvuru bilgisi için iletişim sayfasını inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

  1. American Academy of Ophthalmology. Children's Eye Screening. Yayın 10.07.2024. https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/children-eye-screening
  2. AAP Section on Ophthalmology, Council on Children with Disabilities, AAO, AAPOS, AACO. Joint statement: Learning disabilities, dyslexia, and vision. Pediatrics. 2009;124(2):837-844. doi 10.1542/peds.2009-1445. PMID 19651597. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19651597/
  3. Neitzel AJ ve ark. Effect of a Randomized Interventional School-Based Vision Program on Academic Performance of Students in Grades 3 to 7. JAMA Ophthalmol. 2021. doi 10.1001/jamaophthalmol.2021.3544. PMID 34499111. Özet: https://www.aao.org/eyenet/article/school-based-vision-program-academic-performance
  4. VIP-HIP Study Group, Kulp MT ve ark. Uncorrected Hyperopia and Preschool Early Literacy. Ophthalmology. 2016;123(4):681-689. doi 10.1016/j.ophtha.2015.11.023. PMID 26826748. NEI haberi: https://www.nei.nih.gov/about/news-and-events/news/uncorrected-farsightedness-linked-literacy-deficits-preschoolers
  5. Lu J ve ark. Association of ADHD and LD with vision abnormalities among the children and adolescents in US, NHANES 1999-2004. Front Neurol. 2025. PMID 40066313. https://europepmc.org/article/MED/40066313
  6. National Eye Institute. Amblyopia (Lazy Eye). Güncelleme 26.11.2024. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/amblyopia-lazy-eye
  7. American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus. Vision Screening. Erişim 26.10.2026. https://aapos.org/glossary/vision-screening
  8. US Preventive Services Task Force. Vision Screening in Children Aged 6 Months to 5 Years: Recommendation Statement. JAMA. 2017;318(9):836-844; Am Fam Physician. 2017;96(12). https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2017/1215/od1.html
  9. Habertürk. Ulusal Görme Taraması Genelgesi yayımlandı (T.C. Sağlık Bakanlığı genelgesinin 7 Eylül 2019 tarihli haber aktarımı; resmî metin okunamadı). https://www.haberturk.com/saglik/son-dakika-ulusal-gorme-taramasi-genelgesi-yayimlandi-haberler-2519960
  10. Nationwide Children's Hospital. 5 Tips to Get Your Child to Wear Their Glasses (uygulama önerisi). 21.11.2022. https://www.nationwidechildrens.org/family-resources-education/700childrens/2022/11/5-tips-to-get-your-child-to-wear-their-glasses
  11. NHS. Conjunctivitis. Gözden geçirme 23.04.2024. https://www.nhs.uk/conditions/conjunctivitis/
  12. NHS. Eye injuries. Gözden geçirme 12.03.2026. https://www.nhs.uk/conditions/eye-injuries/

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tanı ve tedavi, muayene sonrası hekiminiz tarafından belirlenir.

Yardım

Aradığınızı bulamadınız mı?

Dilediğiniz soruları doktorlarımıza sorabilirsiniz.

Yukarı

Tercihleriniz önemlidir. Harita, video ve site analitiği izniniz olmadan yüklenmez.

Bize ulaşın

Doktorumuza soru sorun

Acil durumlar için değildir. Ani görme kaybı, göz yaralanması, kimyasal temas veya şiddetli ağrıda en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın. Bu form çevrim içi muayene veya teşhis kanalı değildir.

Size dönebilmemiz için telefon veya e-postadan en az birini yazın.

Kimlik numarası, tetkik sonucu, reçete veya fotoğraf paylaşmayın. Gerekli bilgiler muayene sırasında değerlendirilir.

İlettiğiniz bilgiler sorunuzun yanıtlanması amacıyla işlenir. Ayrıntılar: KVKK Aydınlatma Metni.

Sorularınız 24 saat içinde yanıtlanır.