İkincil Katarakt (Arka Kapsül Kesifleşmesi) ve YAG Lazer Tedavisi

İkincil katarakt nedir?

Katarakt ameliyatında bulanıklaşan doğal mercek çıkarılır. Merceği saran ince kılıfın, yani kapsülün arka bölümü ise göz içi merceği desteklemek üzere yerinde bırakılır. Ameliyattan sonra kalan hücreler bu zarın üzerine yayılıp zamanla bulanıklaşmasına neden olabilir. Bunun tıbbi adı arka kapsül kesifleşmesidir.^[2][4]

Halk arasında kullanılan “ikincil katarakt” adı, yeni bir katarakt oluştuğu izlenimini verebilir. Oysa burada bulanıklaşan yapı doğal mercek değil, geride bırakılan zardır. YAG lazer de merceği değiştirmek yerine bu zarda ışığın geçebileceği bir açıklık oluşturur.^[1][2] İlk ameliyatın temel basamakları için katarakt ameliyatı süreci rehberine bakabilirsiniz.

Ne zaman ortaya çıkar, ne sıklıkla görülür?

Arka kapsül kesifleşmesi genellikle ameliyattan aylar veya yıllar sonra gelişir; bazı kişilerde ilk haftalarda da görülebilir.^[2] Ameliyattan sonra belirli bir süre geçmiş olması, tek başına lazer gerektiğini göstermez.^[5]

Herkes için geçerli tek bir sıklık oranı vermek doğru değildir. EyeWiki, katarakt ameliyatından sonraki 2 ile 5 yıl içinde hastaların yüzde 20 ile 50’sinde arka kapsül kesifleşmesi bildirildiğini belirtir.^[4] RNIB ise ameliyat edilen gözlerin yaklaşık üçte birinde 5 yıl içinde kesifleşme geliştiğini bildirir.^[2] AAO kılavuzunda, farklı çalışmalarda bildirilen lazer kapsülotomi gereksinimi yüzde 5’in altından yüzde 54’e kadar değişmektedir.^[5] Araştırmaların takip süreleri, kullanılan mercekler ve ölçtükleri sonuçlar farklıdır. Zarda kesifleşme bulunması ile lazer tedavisi gerektirecek düzeyde görme etkilenmesi aynı şey değildir; bu yüzdeler doğrudan karşılaştırılamaz.^[4][5]

Belirtiler ve muayenenin önemi

Arka kapsül kesifleşmesinde şu yakınmalar görülebilir:^[4]

• Ameliyattan sonra düzelen görmenin yavaş yavaş yeniden bulanıklaşması
• Özellikle ışıklı ortamlarda veya gece farlarında kamaşma
• Işıkların çevresinde halka görme ve ışığa hassasiyet
• Kontrastın azalması, yazıları ve ayrıntıları seçmenin zorlaşması

Bu yakınmalar yalnız arka kapsül kesifleşmesine özgü değildir. Özellikle çok odaklı merceklerden sonra kalan göz numarası ve göz kuruluğu da görme memnuniyetini etkileyebilir. Muayenede kapsüldeki bulanıklığın şikâyeti açıklayıp açıklamadığı ve başka bir neden bulunup bulunmadığı değerlendirilir.^[6][4] Ayrıntılı çerçeve için katarakt sonrası bulanık görmenin nedenleri sayfasına bakabilirsiniz.

YAG lazer ne zaman gerekir?

YAG lazer kapsülotomi, kesifleşmenin kişinin günlük görme ihtiyaçlarını karşılamasını engellediği veya göz dibinin incelenmesini önemli ölçüde zorlaştırdığı durumlarda düşünülebilir. Arka zar berrakken önlem amacıyla yapılmaz. Gözde aktif iltihap, yeni gelişmiş makula ödemi veya kararsız bir retina hastalığı varsa işlem ertelenebilir.^[4][5]

Bu tablo kişisel uygunluk kararı vermez. Yakınmaların nedeni, kapsülün durumu ve eşlik eden göz hastalıkları birlikte değerlendirilir.^[6][4][5]

Çok odaklı mercek takılıysa

Çok odaklı merceklerde hafif kapsül kesifleşmesi bile özellikle düşük kontrastta ve kamaşmalı ortamlarda daha belirgin hissedilebilir.^[5] Ancak görmeden memnun olmamak otomatik olarak YAG lazer gerektiği anlamına gelmez. Mercek değişimi olasılığı varsa, değişim gerekmeyeceği netleşene kadar lazerin ertelenmesi önerilir.^[6] Mercek özellikleri hakkında multifokal ve trifokal göz içi mercekler sayfasında bilgi bulabilirsiniz.

İşlem nasıl yapılır, ne kadar sürer?

YAG lazer kapsülotomi poliklinik veya ayaktan işlem koşullarında yapılır. Bulanık arka zarın ortasında lazerle küçük bir açıklık oluşturulur; göz içi mercek değiştirilmez ve cerrahi kesi yapılmaz.^[1][2]

1. Göz bebeğini büyüten damlalar uygulanır; gerektiğinde göz yüzeyini uyuşturan damla kullanılır.
2. Lazerin odaklanmasına yardımcı olmak için gözün önüne özel bir kontakt lens yerleştirilebilir.
3. Lazer atışlarıyla kapsülde açıklık oluşturulur. İşlem sırasında ışık çakmaları görülebilir ve cihazdan ses duyulabilir.^[1][3][2]

İşlem süresi AAO hasta bilgilendirmesinde yaklaşık 5 dakika, RNIB’de 5 ile 10 dakika, Cleveland Clinic’te ise 10 dakikadan az olarak belirtilir. Bu süre, katarakt ameliyatının süresiyle karıştırılmamalıdır.^[1][2][3]

Bu işlem Marmara Göz Tıp Merkezi’nde uygulanmaktadır.

Olası riskler ve kanıtın sınırları

YAG lazer kısa sürse de risksiz değildir. Önemli olası sorunlar şunlardır:^[1][5]

• Göz içi basıncı yükselmesi: Basınç yükselirse hekim ölçüm yapıp tedavi planlayabilir.^[2]
• Makula ödemi: Ayrıntılı görmeden sorumlu sarı nokta bölgesinde şişme gelişebilir ve görme bulanıklaşabilir.
• Retina dekolmanı: Gözün arkasındaki ışığa duyarlı tabakanın ayrılmasıdır; seyrek görülür ancak acil değerlendirme gerektirir.
• Uçuşan cisimler: İşlemden sonra görülebilir. Ani ve çok sayıda yeni uçuşan cisim olağan kabul edilmemelidir.^[3]
• Göz içi mercekte iz: Lazer atışları takılı mercekte hasar veya küçük izler oluşturabilir.^[5]

Fransa’daki ulusal fatura kayıtlarını inceleyen French YAG 2 çalışması, 6.210 hastada 7.958 işlemi değerlendirmiştir. İşlemden sonraki ilk üç ayda göz içi basıncı yükselmesi ve makula ödemi için ayrı ayrı yaklaşık yüzde 5 oran bildirilmiştir. Bunlar kayıt kodlarına dayalı sonuçlardır; her hastanın riskinin aynı olduğu veya tüm olayların aynı şiddette seyrettiği anlamına gelmez. Diyabet ve katarakt ameliyatından sonraki ilk yıl içinde lazer uygulanması, bazı istenmeyen olaylarla daha yüksek düzeyde ilişkili bulunmuştur.^[7]

Retina dekolmanı için de tek bir oran yanıltıcı olabilir. Fransız çalışmasında 12 aylık izlem boyunca oran yüzde 0,5 veya altında kalırken, Kanada’daki 67.287 kapsülotomiyi içeren fatura kaydı çalışmasında 12 aylık kümülatif oran yüzde 1,39 olarak bildirilmiştir. Bunlar farklı veri tabanlarından gelen sonuçlardır ve kişisel risk hesabı değildir. Kanada çalışmasında risk özellikle ilk aylarda yoğunlaşmıştır.^[7][8] Uyarı belirtileri hakkında retina dekolmanı belirtileri ve tedavisi rehberini okuyabilirsiniz.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Görme ne zaman düzelir, kontrol gerekir mi?

Görme çoğu kişide bir veya iki gün içinde düzelmeye başlar. Göz bebeğini büyüten damlalar nedeniyle ilk saatlerde bulanıklık olabilir.^[1][3] Başka bir göz hastalığı da görmeyi etkiliyorsa yalnız kapsülün açılması bütün yakınmaları gidermeyebilir.^[6][4]

İlk kontrol zamanını hekiminiz bildirir. Herkes için aynı kontrol takvimi geçerli değildir. Verilmiş damla ve kontrol talimatlarını izleyin; acil belirtiler gelişirse planlanmış kontrol gününü beklemeyin.

YAG kapsülotomi genellikle her göz için bir kez yapılır. Seyrek olarak açıklığın yeniden kesifleşmesi durumunda ikinci lazer gerekebilir. Daha sonra yeniden bulanıklık gelişmesi ise otomatik olarak tekrar lazer yapılacağı anlamına gelmez; nedeninin değerlendirilmesi gerekir.^[1][3][4]

Sık sorulan sorular

YAG lazerden sonra araç kullanabilir miyim?

Göz bebeğini büyüten damlalar görmeyi geçici olarak bulanıklaştırabilir. Eve dönüşte araç kullanmanız gerekmeyecek şekilde ulaşımınızı planlayın. Araç kullanmaya ne zaman dönebileceğinizi hekiminize sorun.^[1][2]

YAG lazer ile katarakt ameliyatı aynı işlem mi?

Hayır. Katarakt ameliyatında doğal mercek çıkarılıp göz içi mercek yerleştirilir. YAG kapsülotomide ise ameliyattan sonra bulanıklaşan arka zarda açıklık oluşturulur; mercek yeniden çıkarılıp takılmaz.^[1][2]