İçeriğe geç
Cumhuriyet Mah. Annem Sk. No:4, Adapazarı / Sakarya bilgi@marmaragoz.com
Tedavi

Trifokal ve Multifokal Göz İçi Mercekler

Multifokal göz içi mercek, ışığı birden fazla odağa bölerek uzak, orta ve yakın mesafelerde görmeyi amaçlar; trifokal mercek bu grubun üç odaklı türüdür. Gözlük ihtiyacını azaltabilir, ancak hale ve kamaşma gibi görsel etkiler daha sık bildirilebilir. Uygunluk, muayene, ölçümler ve günlük gereksinimlerle değerlendirilir.

Yazan: Marmara Göz Tıp MerkeziSite editörü: Seyfi Dertli (seyfi@marmaragoz.com)Son güncelleme:

Multifokal Göz İçi Lens (MF-IOL) — Sakarya Marmara Göz Tıp Merkezi
Yöntem
Multifokal ve trifokal göz içi mercek
Amaç
Uzak, orta ve yakın mesafelerde gözlük ihtiyacını azaltmayı hedeflemek
Dikkat edilecek etkiler
Hale ve kamaşma gibi görsel yakınmalar
Takip
Uyum, göz yüzeyi ve görme yakınmalarının kişisel değerlendirmesi

Kısaca

  • Multifokal, bifokal ve trifokal adları odak tasarımını anlatır. Torik özellik ise astigmatla ilgilidir ve bu kavramların yerine geçmez.[1][2]
  • Çok odaklı mercekler gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlar; gözlüksüzlük veya görsel konfor garanti edilmez.[1]
  • Hale, kamaşma, kontrastla ilgili yakınmalar, eşlik eden göz hastalıkları ve gece sürüşü gibi ihtiyaçlar seçimde önem taşır.[1][3]

Multifokal ve trifokal mercek nedir?

Katarakt ameliyatında bulanıklaşan doğal mercek çıkarılır ve yerine göz içi mercek yerleştirilir. Tek odaklı mercek çoğunlukla tek bir mesafeyi hedefler. Multifokal mercek ışığı iki veya daha fazla odağa bölerek birden fazla mesafede görmeyi amaçlar. Bifokal iki, trifokal ise uzak, orta ve yakın için üç odaklı tasarımı ifade eder.[1]

Halk arasında kullanılan “akıllı mercek” ifadesi tek başına belirli bir tıbbi sınıf adı değildir. Bu sayfa, çok odaklı ve özellikle trifokal göz içi merceklerin amacı, sınırlılıkları ve seçim ölçütleriyle sınırlıdır. Odak tasarımı, astigmat için torik özellik ve mevcut merceğin önüne yerleştirilebilen ek mercek farklı kavramlardır. Genel kavramlar için akıllı mercek açıklamasına bakabilirsiniz.

Trifokal mercek ile bifokal merceği karşılaştıran randomize çalışmaların derlemesinde trifokal tasarımın birinci yılda orta mesafe görmeyi iyileştirebileceği, uzak ve yakın görme açısından ise belirgin fark göstermediği bildirildi. Bu sonuç düşük kesinlikte kanıta ve sınırlı sayıda katılımcıya dayanır.[4]

Trifokal mercek nasıl çalışır?

Trifokal tasarım gelen ışığı birden fazla odağa dağıtır. Böylece uzak, orta ve yakın mesafeler için gözlüksüz görme hedeflenir. Araştırmalarda orta mesafe için yaklaşık 63 ile 66 santimetre, yakın mesafe için yaklaşık 40 santimetre gibi test mesafeleri kullanılmıştır. Bu mesafeler, her kişide aynı netlikte görme garantisi değildir.[3]

Işığın odaklar arasında paylaşılması, birden fazla mesafeyi hedefleme ile ışık kaynakları çevresinde hale ve kamaşma gibi etkiler arasında bir denge oluşturabilir. Merceğin adı veya odak sayısı tek başına beklenen görme kalitesini göstermez. Tasarım, gözün durumu ve kişinin günlük gereksinimleri birlikte değerlendirilir.[1][3]

Kimler için düşünülebilir?

Çok odaklı mercekler, katarakt ameliyatı sonrasında uzak, orta ve yakın mesafelerde gözlüğe daha az ihtiyaç duymayı önemseyen kişiler için değerlendirilebilir. ESCRS, seçimde eşlik eden göz hastalıklarının, gözlüksüz görme isteğinin ve gerçekçi beklentilerin birlikte ele alınmasını önerir.[3]

  • Gözlüksüz görme isteği belirgin olan kişiler
  • Kornea, retina, makula, görme siniri ve göz yüzeyi değerlendirmesinde önemli bir engel görülmeyen kişiler
  • Hale ve kamaşma gibi görsel etkilerin oluşabileceğini bilen kişiler
  • Günlük yaşam ve iş gereksinimlerini mercek seçimiyle birlikte değerlendirmeye hazır olan kişiler

Yaş tek başına kesin bir uygunluk veya uygunsuzluk sınırı değildir. Uzman görüşüne dayanan bir uzlaşı metni yaşı önemli bir etken kabul eder, ancak kesin bir alt veya üst yaş eşiği koymaz.[5]

Kimler için uygun olmayabilir?

Bu konudaki sınıflamalar aynı değildir. ESASO önerileri 10 uzmanın görüşüne dayanan bir uzlaşı metnidir ve yazarları bunun kanıta dayalı araştırma yerine uzman görüşü olduğunu belirtir. Aşağıdaki başlıklar kesin bir yasak listesi değil, ayrıntılı değerlendirme gerektiren durumlardır.[5]

Multifokal ve trifokal mercek seçiminde dikkat edilen durumlar
Durum Kaynaklardaki yaklaşım
Makula veya retina hastalığı Uzman görüşleri ışığı bölen tasarımlara çekinceyle yaklaşır; başka bir derleme ise mevcut kanıtın bu hastalarda çok odaklı merceklerden kaçınmayı kesin olarak desteklemediğini bildirir. Karar, makula incelemesi ve kişisel bulgularla verilir.[5][6]
Glokom veya görme siniri hastalığı AAO, glokom veya başka bir göz hastalığına bağlı görme kaybında çok odaklı ve EDOF merceklerin genellikle önerilmediğini belirtir. Evre, kontrol durumu ve ölçümler ayrıca değerlendirilir.[7][8]
Keratokonus veya kornea düzensizliği Uzman görüşü keratokonusu presbiyopi düzeltici mercekler açısından sakınca olarak değerlendirir. Kornea bulguları otomatik uygunluk varsayımı yapılmadan incelenir.[5]
Göz kuruluğu veya göz yüzeyi hastalığı Göz yüzeyi sorunu ölçümleri ve görsel sonucu etkileyebilir. Kuru gözün ameliyat öncesinde değerlendirilmesi ve gerekirse tedavi edilmesi önerilir.[3][5]
Önceden kornea lazeri Mercek gücü hesabı daha az öngörülebilir olabilir. Özel hesaplama ve olası refraktif sürpriz hakkında bilgilendirme gerekir.[3][5]
Kapsül veya zonül desteğinin zayıf olması ESASO uzlaşısı, kapsül kesesi dengesizliğinde tek odaklı veya ışığı bölmeyen tasarımların düşünülmesini önerir. Bu öneri uzman görüşüne dayanır.[5]
Gece sık araç kullanma veya kontrastın önemli olduğu iş Hale, kamaşma ve kontrastla ilgili yakınmalar günlük yaşamı daha fazla etkileyebilir. İş ve yaşam gereksinimleriyle birlikte seçenekler karşılaştırılır.[3][7]

Tablodaki bilgiler uygunluk kararı vermez. Aynı hastalık adı farklı kişilerde farklı göz bulguları anlamına gelebilir; karar muayene ve ölçümlerle kişiselleştirilir.

Ameliyat öncesi hangi ölçümler yapılır?

Mercek seçimi yalnızca kataraktın varlığına göre yapılmaz. Gözün uzunluğu ve kornea özellikleri mercek gücü hesabında, kornea haritası ise düzenlilik ve astigmat değerlendirmesinde kullanılır. Presbiyopi düzeltici mercek düşünülüyorsa makulanın OCT ile değerlendirilmesi önerilir. Göz bebeği, göz yüzeyi, retina ve görme siniri de kararın parçalarıdır.[3][5]

  • Optik biyometri: Göz uzunluğu ve kornea gücü gibi ölçümlerle mercek gücünün hesaplanmasına yardımcı olur.
  • Topografi veya tomografi: Kornea şekli ve astigmatla ilgili bilgileri değerlendirir.
  • Makula OCT: Makulanın yapısal durumunu değerlendirmeye yardımcı olur.
  • Göz yüzeyi ve göz bebeği değerlendirmesi: Ölçümlerin güvenilirliği ve ışıkla ilgili yakınmalar açısından önem taşır.
Multifokal göz içi lens uygunluğu için optik biyometri ölçümüne hazırlanan yetişkin kadın

Göz kuruluğu veya göz yüzeyi düzensizliği ölçümleri etkileyebilir. Bu nedenle göz yüzeyinin durumu uygunluk değerlendirmesinden önce ele alınır. Gerekli ölçümlerin kapsamı kişisel göz bulgularına göre değişir.[3][5]

Hale, kamaşma ve kontrast

Multifokal merceklerle ilgili randomize çalışmaların bir Cochrane derlemesinde hale ve kamaşma, tek odaklı merceklere göre daha sık bildirilmiştir. Halo bulgusunun kesinliği derlemenin bölümlerinde farklı değerlendirilmiş, kamaşma için kanıt düşük kesinlikte bildirilmiştir. Kontrast duyarlılığı sonuçları çalışmalar arasında tutarsızdır; birleştirilebilen dört Pelli-Robson çalışmasında önemli fark gösterilmemiş, bazı tek çalışmalarda multifokal grupta daha düşük sonuçlar bildirilmiştir. Bu bulguların önemli bir bölümü daha eski tasarımlara aittir ve tüm güncel trifokal merceklere doğrudan genellenemez.[1]

Görsel etkilerin şiddeti mercek tasarımına, göz bebeğine, göz yüzeyine ve kişiye göre değişir. Gece araç kullanmak veya düşük kontrastlı görmenin önemli olduğu bir iş, seçim öncesinde özellikle konuşulmalıdır. AAO, gece çok araç kullanan bazı kişilerin tek odaklı mercekle daha memnun olabileceğini belirtir.[7]

Gece araç kullanan yetişkinin ön camında trifokal lensle ilişkili ışık haleleri ve kamaşma etkisi

Uyum süreci ne kadar sürer?

Çok odaklı mercekle yeni görme biçimine alışma sürecine nöroadaptasyon denir. Herkes için geçerli tek bir süre yoktur. AAO, tüm mesafelerde odaklanmanın ameliyattan sonra 6 ile 8 hafta sürebileceğini belirtir; bu ifade halelerin mutlaka bu sürede biteceği anlamına gelmez.[9]

ESASO uzman paneli uyum sürecinin erken kontrollerde açıklanmasını ve gerekirse yeniden değerlendirilmesini önerir. Uyum sağlayamama nedeniyle mercek değişimi incelenen 13 hastalık küçük bir seride karar, en az üç aylık uyum döneminden sonra verilmiştir. Bu bulgu herkes için uygulanacak bir bekleme süresi veya mercek değişimi kuralı oluşturmaz.[5][10]

Trifokal mercekten sonra gözlük gerekir mi?

Trifokal mercekler gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlar, fakat tamamen ortadan kaldırmayabilir. Multifokal ve tek odaklı mercekleri karşılaştıran Cochrane derlemesinde multifokal grupta gözlüğe bağımlılık daha azdı, ancak kanıtın kesinliği düşüktü ve çalışmalar farklı mercekleri, gözlük kullanımı tanımlarını ve hasta gruplarını bir araya getiriyordu.[1]

Yakın okuma, küçük yazı, ekran kullanımı veya belirli çalışma koşulları için gözlük gerekebilir. AAO, bilgisayar başında çok zaman geçiren kişilerin presbiyopi düzeltici merceklerle ilişkili bazı görsel etkilerden rahatsız olabileceğini belirtir. Gözlük gereksinimi, mercek tasarımı ve kişisel görme hedefleriyle birlikte değerlendirilir.[9]

Torik özellik trifokal mercekten farklı mıdır?

Evet. Torik, odak sayısını değil, astigmatı düzeltmeye yönelik bir özelliği ifade eder. Torik özellik tek odaklı, EDOF veya çok odaklı mercek tasarımlarına eklenebilir. Bu nedenle torik bir mercek yakın görmeyi tek başına sağlamaz; yakın görme hedefi ayrıca odak tasarımıyla ilgilidir.[2]

Astigmatın miktarı ve düzenli olup olmadığı, kornea ölçümleri ve seçilecek odak tasarımı birlikte değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi için torik mercekle astigmat düzeltme sayfasına bakabilirsiniz.

EDOF ile trifokal arasındaki fark nedir?

EDOF mercekler net görülen mesafe aralığını genişletmeyi, trifokal mercekler ise uzak, orta ve yakın için ayrı odaklar oluşturmayı amaçlar. Doğrudan karşılaştırmaların sayısı sınırlıdır ve kanıt kesinliği düşüktür. Araştırılan modellerde trifokal tasarımlar yakın görmede, bazı sonuçlarda EDOF tasarımlar orta mesafede avantaj göstermiştir; bu sonuçlar bütün EDOF veya bütün trifokal merceklere genellenemez.[11][12]

EDOF verilerinin bir bölümü tek bir mercek modeliyle elde edilmiştir. Bu nedenle EDOF’un her zaman daha az hale yaptığı veya trifokal merceğin her zaman daha iyi görme sağladığı söylenemez. Tek odaklı, EDOF ve trifokal seçeneklerin daha ayrıntılı karşılaştırması için mercek seçimi karşılaştırmasına bakabilirsiniz.

Memnun kalınmazsa hangi seçenekler değerlendirilir?

Görme beklentisi karşılanmadığında ilk adım, yakınmanın nedenini muayeneyle araştırmaktır. Kalan numara veya astigmat, göz kuruluğu ve arka kapsül kesifleşmesi gibi durumlar farklı yaklaşımlar gerektirebilir. Memnuniyetsiz hastaları inceleyen serilerde bu nedenler bildirilmiştir, ancak bu serilerin paydası tüm multifokal mercek takılan kişiler değil, şikâyet nedeniyle değerlendirilen hastalardır.[13]

Mercek değişimi bazı durumlarda gündeme gelebilir, ancak kendi riskleri ve sonuçları vardır. Eski bir bifokal merceği inceleyen randomize çalışmada ilk yıl mercek değişimi multifokal grupta yüzde 5,7 olarak bildirilmiştir. Bu oran eski bir bifokal tasarıma ve belirli bir çalışmaya aittir, güncel trifokal merceklerin tamamına genellenemez.[14] Uyum başarısızlığı nedeniyle mercek değişimi yapılan 13 hastalık küçük bir seride yakın gözlüksüzlüğünün tamamen veya kısmen kaybedilebildiği bildirilmiştir.[10]

Arka kapsülde bulanıklık düşünülüyorsa ve mercek değişimi olasılığı henüz dışlanmadıysa YAG kapsülotominin ertelenmesi önerilebilir; açık arka kapsül sonradan mercek değişimini zorlaştırabilir. Bu, her durumda YAG yapılmayacağı veya her zaman erteleneceği anlamına gelmez. Karar, yakınmanın nedeni ve planlanan seçeneklere göre verilir.[13] YAG işlemi hakkında genel bilgi için ikincil katarakt ve YAG lazer sayfasına bakabilirsiniz.

Ameliyat sonrası beklemeden başvurun: Önce düzelen görmenin yeniden azalması, artan ağrı, artan kızarıklık, şiddetli ışık hassasiyeti, ani ışık çakmaları, birden çoğalan uçuşan noktalar ya da görmeyi kapatan perde veya gölge olursa kontrol randevusunu beklemeyin. Aynı gün bir göz hekimine veya en yakın acil servise başvurun; ciddi durumda 112’yi arayın.[15]

Ameliyatın süreci ve mercek yerleştirilmesi için katarakt ameliyatı süreci sayfasına, ameliyat sonrası günlük yaşam için katarakt ameliyatından sonraki ilk haftalar rehberine bakabilirsiniz. İşlem süresi, anestezi ve merkezde geçirilen toplam süre gibi ayrıntılar kişisel ve kurumsal bilgilendirmeye bağlıdır.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Muayenede sorabileceğiniz sorular

  1. Gözümde multifokal veya trifokal mercekten beklenen faydayı azaltabilecek bir retina, makula, glokom, kornea ya da göz yüzeyi sorunu var mı?
  2. Gece araç kullanma ve çalışma koşullarım mercek seçimimi nasıl etkiler?
  3. Hangi mesafelerde gözlüğe ihtiyaç duyma olasılığım daha yüksek?
  4. Astigmatım için torik özellik gerekli mi ve bu özellik odak tasarımından nasıl ayrılıyor?
  5. Göz kuruluğu veya önceki kornea lazeri varsa ölçümlere ve seçime etkisi nedir?
  6. Görsel yakınmalar sürerse hangi nedenler araştırılacak ve hangi seçenekler değerlendirilecek?

Sık sorulan sorular

Trifokal mercekle bilgisayar kullanılır mı?

Trifokal mercekler orta mesafeyi de hedeflediği için bilgisayar ekranı gibi mesafelerde gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlayabilir. Ancak ekran mesafesi, çalışma süresi, göz yüzeyi ve kişisel görsel konfor önemlidir. Uzun süre bilgisayar kullanan kişilerde görsel etkiler seçim öncesinde konuşulmalıdır.[9]

Trifokal mercekle gece araç kullanmak mümkün müdür?

Bazı kişiler gece araç kullanabilir, ancak hale ve kamaşma farlar çevresinde rahatsızlık oluşturabilir. Gece sürüşü işinizin veya günlük yaşamınızın önemli bir parçasıysa bu gereksinimi mercek seçimi öncesinde belirtin. AAO, gece çok araç kullanan bazı kişilerin tek odaklı mercekle daha memnun olabileceğini bildirir.[7]

Multifokal mercek herkeste aynı sonucu verir mi?

Hayır. Mercek tasarımı, gözün mevcut durumu, ölçümler, günlük ihtiyaçlar ve beklentiler sonucu etkiler. Araştırmalar farklı mercek modellerini ve hasta gruplarını birlikte incelemiş olabilir. Bu nedenle bir araştırma sonucunu belirli bir kişiye veya tüm güncel merceklere doğrudan aktarmak doğru değildir.[1][11]

Kaynaklar

  1. de Silva SR, Evans JR, Kirthi V, Ziaei M, Leyland M. Multifocal versus monofocal intraocular lenses after cataract extraction. Cochrane Database Syst Rev. 2016. doi:10.1002/14651858.CD003169.pub4
  2. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Toric IOLs. 2026. https://eyewiki.org/Toric_IOLs
  3. European Society of Cataract and Refractive Surgeons. ESCRS Recommendations for Cataract Surgery. https://www.escrs.org/escrs-recommendations-for-cataract-surgery
  4. Zamora-de La Cruz D, Bartlett J, Gutierrez M, Ng SM. Trifocal intraocular lenses versus bifocal intraocular lenses after cataract extraction among participants with presbyopia. Cochrane Database Syst Rev. 2023. doi:10.1002/14651858.CD012648.pub3
  5. Romano V, Madrid-Costa D, Alfonso JF ve ark. Recommendation for Presbyopia-Correcting Intraocular Lenses: A Delphi Consensus Statement by the ESASO Study Group. Am J Ophthalmol. 2023. doi:10.1016/j.ajo.2023.05.002
  6. Grzybowski A, Kanclerz P, Tuuminen R. Retinal diseases and multifocal intraocular lenses. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2020. PMID 31955239
  7. American Academy of Ophthalmology. Factors to Consider in Choosing an IOL for Cataract Surgery. 2025. https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/best-artificial-lens-implant-iol-cataract-surgery
  8. Hong ASY ve ark. Bioengineering. 2023;10(9):993. PMID 37760095
  9. American Academy of Ophthalmology. Presbyopia-Correcting IOLs. 2026. https://www.aao.org/eye-health/diseases/presbyopia-correcting-iols
  10. Al-Shymali O, Alió Del Barrio JL, McAlinden C ve ark. Multifocal intraocular lens exchange to monofocal for the management of neuroadaptation failure. Eye Vis (Lond). 2022;9:40. doi:10.1186/s40662-022-00311-4
  11. Tavassoli S, Ziaei H, Yadegarfar ME ve ark. Trifocal versus extended depth of focus intraocular lenses after cataract extraction. Cochrane Database Syst Rev. 2024. doi:10.1002/14651858.CD014891.pub2
  12. Guo Y, Wang Y, Hao R ve ark. Comparison of Patient Outcomes following Implantation of Trifocal and Extended Depth of Focus Intraocular Lenses: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Ophthalmol. 2021;2021:1115076. doi:10.1155/2021/1115076
  13. Woodward MA, Randleman JB, Stulting RD. Dissatisfaction after multifocal intraocular lens implantation. J Cataract Refract Surg. 2009;35:992-997. doi:10.1016/j.jcrs.2009.01.031
  14. Wilkins MR, Allan BD, Rubin GS ve ark. Randomized trial of multifocal intraocular lenses versus monovision after bilateral cataract surgery. Ophthalmology. 2013;120:2449-2455. doi:10.1016/j.ophtha.2013.07.048
  15. Wanten JC, Till V, Findl O ve ark. ESCRS guideline for cataract surgery 2024. J Cataract Refract Surg. 2026;52:e1-e13. doi:10.1097/j.jcrs.0000000000002012

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tanı ve tedavi, muayene sonrası hekiminiz tarafından belirlenir.

Yardım

Aradığınızı bulamadınız mı?

Dilediğiniz soruları doktorlarımıza sorabilirsiniz.

Yukarı

Tercihleriniz önemlidir. Harita, video ve site analitiği izniniz olmadan yüklenmez.

Bize ulaşın

Doktorumuza soru sorun

Acil durumlar için değildir. Ani görme kaybı, göz yaralanması, kimyasal temas veya şiddetli ağrıda en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın. Bu form çevrim içi muayene veya teşhis kanalı değildir.

Size dönebilmemiz için telefon veya e-postadan en az birini yazın.

Kimlik numarası, tetkik sonucu, reçete veya fotoğraf paylaşmayın. Gerekli bilgiler muayene sırasında değerlendirilir.

İlettiğiniz bilgiler sorunuzun yanıtlanması amacıyla işlenir. Ayrıntılar: KVKK Aydınlatma Metni.

Sorularınız 24 saat içinde yanıtlanır.