Beyaz pupilla veya olağandışı göz yansıması beklemez. Göz bebeğinde beyazlık ya da fotoğrafta tek gözde beyaz, sarı veya siyah yansıma varsa aynı gün veya en kısa sürede göz hastalıkları uzmanına başvurun. Bunun katarakt, retinoblastom, prematüre retinopatisi veya başka bir neden olup olmadığı muayeneyle ayrılır. Randevu ya da mesaj dönüşünü beklemeyin. Ulaşamıyorsanız en yakın acil servise başvurun; yaşamı tehdit eden durumda 112’yi arayın.[1][2][3][4][5]
Bebek ve çocuklarda katarakt nedir?
Katarakt, gözün doğal merceğinin saydamlığını kaybetmesidir. Doğuştan bulunabilir veya çocukluk döneminde gelişebilir; tek gözde ya da iki gözde görülebilir. Çocuklukta merceğin bulanıklığı göze ulaşan görüntüyü azaltırsa görme sistemi gelişirken ambliyopi, yani göz tembelliği ve kalıcı görme azalması riski doğabilir. Risk, kataraktın görme eksenini ne kadar etkilediğine ve ne kadar erken fark edildiğine göre değişir.[6]
Nedenleri ve belirtileri
Çocukluk çağı kataraktında genetik ve metabolik hastalıklar, göz travması veya başka göz sorunları rol oynayabilir. Bazı çocuklarda belirgin bir neden bulunmayabilir. Neden araştırması çocuğun muayene bulguları ve sağlık öyküsüne göre yapılır; aile kendi başına neden belirlememelidir.[6]
- Göz bebeğinde beyaz, gri veya donuk görünüm
- Flaşlı fotoğrafta iki gözün yansımasının farklı olması ya da bir gözde beyaz, sarı veya siyah yansıma
- Gözlerde kayma veya istemsiz göz hareketleri
- Nesneleri takip etmeme, görsel uyaranlara beklenenden az tepki verme veya görmede belirgin farklılık

Beyaz pupilla yalnızca katarakt anlamına gelmez. Retinoblastom, prematüre retinopatisi, retina dekolmanı, göz içi enfeksiyonları ve Coats hastalığı gibi başka nedenler de söz konusu olabilir. Bu nedenler evde birbirinden ayırt edilemez. Beyazlık gelip geçiyor gibi görünse bile değerlendirme ertelenmemelidir.[3][4][5]
Tanı nasıl değerlendirilir?
Değerlendirmede çocuğun görmesi, gözlerin hizası, kırmızı refle ve gözün ön ve arka bölümleri incelenir. Yaşa ve iş birliğine göre muayene yöntemleri değişebilir. Sağlık Bakanlığının Ulusal Görme Taraması Rehberi, katarakt şüphesi veya ailede katarakt öyküsü olan bebeklerin acilen göz hastalıkları uzmanına gönderilmesini, beyaz veya asimetrik kırmızı refleyi de sevk ölçütü olarak sayar. Muayene, kataraktın görme eksenini etkileyip etkilemediğini ve tek ya da iki gözde olduğunu anlamaya yardımcı olur.[1][7]
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Her çocuk için aynı ameliyat zamanı yoktur. Görme eksenini belirgin biçimde kapatan yoğun tek taraflı kataraktlarda, derlemedeki bulgular ameliyatın yaklaşık yaşamın ilk 4-6 haftasında düşünülmesini destekler. Yoğun iki taraflı kataraktlarda yaklaşık 6-8 haftalık dönem değerlendirilebilir. Bunlar kesin takvim değildir; çocuğun yaşı, kataraktın yoğunluğu, muayene bulguları ve genel durumu zamanlamayı belirler. İlk 4 haftadan önceki ameliyatlarda glokom riski daha yüksek bildirildiği için zamanlama bu risk de dikkate alınarak kişiye göre planlanır.[8][9]
Küçük, görme eksenini belirgin etkilemeyen ve görme gelişimini engellemeyen kataraktlarda ameliyat yerine yakın göz muayenesi ve izlem düşünülebilir. İki taraflı olgularda görme yeterliyse cerrahi gerekmeyebileceğini bildiren derleme verileri vardır. İzlem kararı ailenin evde gözlemine bırakılmaz; muayene bulgularına göre verilir.[8]
| Durum | Genel yaklaşım | Kararı değiştirebilecek noktalar |
|---|---|---|
| Tek gözde yoğun ve görme eksenini kapatan katarakt | Yaklaşık yaşamın ilk 4-6 haftasında cerrahi değerlendirme | Yaş, kataraktın yoğunluğu, diğer göz bulguları ve ameliyat riskleri |
| İki gözde yoğun katarakt | Yaklaşık 6-8 haftalık dönemde cerrahi değerlendirme | İki gözün görmesi, görme eksenine etkisi ve çocuğun genel durumu |
| Küçük ve görme eksenini etkilemeyen katarakt | Yakın göz muayenesi ve izlem düşünülebilir | Büyüme, görme gelişimi, şaşılık veya başka göz bulguları |
Mercek seçenekleri ve görme rehabilitasyonu
Katarakt ameliyatı bulanık merceği ortadan kaldırır, ancak çocuğun görmesinin gelişmesi için optik düzeltme ve takip gerekebilir. Doğal mercek çıkarıldığında göz afakik olarak adlandırılır. Bazı küçük bebeklerde göz içi mercek yerleştirmek yerine kontakt lens veya gözlükle düzeltme seçilebilir. Göz içi mercek kararı çocuğun yaşı, kataraktın tek veya iki taraflı olması, gözün yapısı ve bakım koşulları birlikte değerlendirilerek verilir.[6][8]
| Seçenek | Amaç | Sınır ve takip gereksinimi |
|---|---|---|
| Afaki ve kontakt lens | Doğal mercek çıkarıldıktan sonra odaklamaya yardımcı olmak | Bakım verenin lensi takıp çıkarması ve düzenli uyum gerekir |
| Göz içi mercek | Göz içine optik düzeltme sağlamak | Özellikle küçük bebeklerde karar tartışmalıdır; ek göz içi sorunları ve ameliyat gereksinimi izlenir |
| Gözlük | Görme düzeltmesine yardımcı olmak | Numara, gözün büyümesi ve iki göz arasındaki farklara göre değişebilir |
| Kapama | Ambliyopi varsa daha az gören gözün kullanımını desteklemek | Süre ve uygulama muayeneye göre belirlenir; kendi kendine başlanmaz |
Tek taraflı doğuştan katarakt için yapılan IATS çalışmasında, 1-6 aylıkken ameliyat edilen çocuklarda kontakt lens ve göz içi mercek gruplarının 4,5 yaş medyan görme keskinliği aynıydı. Tedavi edilen gözlerin yaklaşık yarısında görme 20/200 veya daha kötüydü. Bu sonuçlar tek taraflı ve belirli yaş grubundaki çocuklara aittir; tüm çocuklara genellenemez.[10]
IATS yazarları, 7 aydan küçük tek taraflı kataraktı olan bazı bebeklerde gözün afakik bırakılıp kontakt lensle düzeltilmesini; kontakt lens bakımı aşırı yük oluşturacaksa göz içi merceğin cerrah tarafından değerlendirilmesini önermiştir. Bu yaklaşım iki taraflı katarakta, daha büyük çocuklara veya farklı nedenlere otomatik olarak uygulanmaz.[10]
IATS verilerinde göz içi mercek grubunda ameliyat sonrası en az bir istenmeyen olay %81, kontakt lens grubunda %56; ek göz içi ameliyat gereksinimi sırasıyla %72 ve %21 bildirilmiştir. Bu oranlar tek taraflı, 1-6 aylıkken ameliyat edilen belirli bir çalışma grubuna aittir.[10]
Kapama, tek taraflı katarakt sonrası görme rehabilitasyonunun bir parçası olabilir. IATS kohortundaki gözlemsel analizde, ilk yılda tutarlı kapama bildiren çocuklarda daha iyi görme daha sık görülmüştür; bu ilişki kapamanın tek başına kesin sonuç sağladığını göstermez. Kontakt lens kullanımı bakım veren için zorlayıcıysa uygulamayı kendi başına bırakmak yerine çocuğu izleyen sağlık ekibine bildirmek gerekir.[11][12]
Riskler ve uzun dönem takip
Çocukluk çağı katarakt cerrahisinden sonra görme ekseninde yeniden opaklaşma, ek göz içi cerrahi gereksinimi, glokom ve şaşılık görülebilir. IATS verilerinde tek taraflı kataraktı 1-6 aylıkken çıkarılan çocuklarda yalnız glokom için bildirilen oranlar 1, 5 ve 10 yılda yaklaşık %9, %17 ve %22 idi. Glokom veya glokom şüphesi birlikte değerlendirildiğinde 10 yıllık oran %40’a ulaştı; göz içi mercek bu riski azaltmadı. Bu sonuçlar belirli bir çalışma grubuna aittir ve uzun dönem göz içi basıncı takibinin önemini gösterir.[9]
Aynı çalışma grubunda çocukların %81’inde 5 yaşa kadar şaşılık geliştiği bildirilmiştir. Ameliyat, görme gelişimiyle ilgili bütün sorunları tek başına ortadan kaldırmayabilir. Görme ölçümü, göz içi basıncı, kırma kusuru, gözlerin hizası ve çocuğun gelişimine göre takip uzun süre devam edebilir. Bazı çocuklarda görme rehabilitasyonu, gözlük veya kontakt lens ihtiyacı yıllarca sürebilir.[6][13]
Ameliyat sonrası damla, lens, gözlük, kapama ve kontrol planı çocuğu izleyen hekimin yazılı talimatına göre uygulanmalıdır. İlaç başlatma, bırakma veya kapama süresi aile tarafından değiştirilmemelidir.
İlgili sayfalar
- Bebek ve çocuk göz hastalıkları
- Göz tembelliği
- Bebek ve çocuklarda şaşılık
- Prematüre retinopatisi
- Nistagmus
- Çocuklarda kırma kusurları
Aile için kısa hazırlık listesi
- Beyaz pupilla veya farklı göz yansıması varsa fotoğrafı saklayın, ancak değerlendirmeyi fotoğrafa bakarak ertelemeyin.
- Doğum haftasını, doğum ağırlığını, önceki göz muayenelerini ve ailede çocukluk çağı kataraktı olup olmadığını not edin.
- Kullanılan ilaçları, varsa önceki ameliyatı ve kontakt lens deneyimini sağlık ekibine bildirin.
- Kapama, lens veya gözlükle ilgili uygulama güçlüğünü kontrol randevusunda anlatın.
Hekime sorulabilecek sorular
- Katarakt tek gözde mi, iki gözde mi ve görme eksenini etkiliyor mu?
- Bu çocuk için ameliyat zamanlamasını belirleyen bulgular hangileri?
- Göz içi mercek, kontakt lens veya gözlük seçeneklerinin bu çocuk açısından farkları neler?
- Kapama gerekiyorsa amacı ve takipte nasıl değerlendirileceği nedir?
- Glokom, yeniden opaklaşma veya şaşılık açısından hangi kontroller yapılacak?
- Acil başvuru gerektiren belirti olursa hangi sağlık kuruluşuna başvurmalıyız?
Bu sayfadaki bilgiler muayene yerine geçmez. Bebek veya çocukta beyaz pupilla, olağandışı göz yansıması, görme davranışında belirgin değişiklik ya da yeni göz kayması fark edildiğinde göz hastalıkları değerlendirmesi geciktirilmemelidir. Muayene için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Fotoğrafta yalnızca bir gözün farklı yansıması görülürse ne yapmalıyım?
Fotoğrafta tek gözde beyaz, sarı veya siyah yansıma görülmesi değerlendirme gerektirir. Fotoğrafın çekim açısı açıklama getirebilir, ancak katarakt, retinoblastom veya başka nedenler muayene olmadan ayırt edilemez. Aynı gün veya en kısa sürede göz hastalıkları değerlendirmesi alın.[2][3][4]
Ailede çocukluk çağı kataraktı varsa bebeğin muayenesi nasıl planlanır?
Aile öyküsü, göz hastalıkları değerlendirmesinde dikkate alınan risklerden biridir. Bebeğin gözleri ve kırmızı refle bir göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir. Aile öyküsü bebeğin kesin olarak kataraktı olduğu anlamına gelmez ve muayene zamanını aile kendi başına belirlememelidir.[1][7]
Kontakt lensi takıp çıkarmakta zorlanırsak ne yapmalıyız?
Lensi kendi kendinize bırakmayın veya kullanım süresini değiştirmeyin. Takıp çıkarma güçlüğünü çocuğu izleyen sağlık ekibine bildirin. IATS verilerinde bakım verenin lens uygulamasında zorlanması bazı çocuklarda daha sonra göz içi mercek kararına eşlik etmiştir; bu sonuç tüm çocuklara genellenemez.[11]
Tek gözde katarakt varsa kapama her çocukta gerekir mi?
Kapama, ambliyopi riskini azaltma veya tedavi etme amacıyla bazı çocuklarda planlanabilir, ancak her çocuk için aynı süre veya uygulama uygun değildir. Kapama kararı ve süresi muayene bulgularına göre belirlenir. Tutarlı kapama daha iyi görme ile ilişkili bulunmuş olsa da bu gözlemsel bir bulgudur.[12]
Katarakt damlayla geçer mi?
Çoğu çocukta görmeyi etkileyen kataraktın tedavisi cerrahidir; damla bulanık merceği berraklaştıran bir tedavi olarak bilinmez. Damla veya başka bir tedavi hekim bilgisi olmadan başlatılmamalıdır. Cerrahi gerekip gerekmediği ve ameliyat sonrası optik düzeltme muayeneyle belirlenir.[6]
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Çocuk ve Ergen Sağlığı Dairesi. Ulusal Görme Taraması Rehberi. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk-ergen-sagligi-db/Dokumanlar/Kitaplar/Gorme_Taramasi_Rehberi.pdf
- American Academy of Ophthalmology EyeSmart. 20 Things to Know About Children's Eyes and Vision. 2026. https://www.aao.org/eye-health/tips-prevention/tips-children-eyes-vision
- NHS. Retinoblastoma: symptoms. https://www.nhs.uk/conditions/retinoblastoma/symptoms/
- AAPOS. Leukocoria. https://aapos.org/glossary/leukocoria
- National Eye Institute. Retinopathy of Prematurity. 2025. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/retinopathy-prematurity
- American Academy of Ophthalmology EyeSmart. Pediatric Cataracts. 2022. https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-are-pediatric-cataracts
- American Academy of Ophthalmology ve AAPOS. Vision Screening for Infants and Children. 2022. https://www.aao.org/clinical-statement/vision-screening-infants-children-2022
- Mohammadpour M, Shaabani A, Sahraian A ve ark. Updates on managements of pediatric cataract. 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6611931
- Infant Aphakia Treatment Study. Glaucoma-related adverse events in the first 5 years after unilateral cataract removal. 2015. PMID 25996491; ve: Glaucoma-related adverse events at 10 years. 2021. PMID 33331850
- Infant Aphakia Treatment Study Group. Comparison of contact lens and intraocular lens correction of monocular aphakia during infancy: a randomized clinical trial of HOTV optotype acuity at age 4.5 years and clinical findings at age 5 years. 2014. PMID 24604348
- Cromelin CH, Drews-Botsch C, Russell B, Lambert SR; IATS Group. Association of contact lens adherence with visual outcome in the Infant Aphakia Treatment Study. 2018. PMID 29423513
- Infant Aphakia Treatment Study. Early patching behaviors that improve the chances of good visual acuity in children treated for unilateral congenital cataract. 2025. PMID 39736361
- Infant Aphakia Treatment Study. Sensorimotor outcomes by age 5 years after monocular cataract surgery. 2016. PMID 26917072
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tanı ve tedavi, muayene sonrası hekiminiz tarafından belirlenir.
