İçeriğe geç
Cumhuriyet Mah. Annem Sk. No:4, Adapazarı / Sakarya bilgi@marmaragoz.com
Hastalık

Diyabetik Retinopati: Belirtiler, Evreler ve Tedavi

Diyabetik retinopati, diyabetle ilişkili damar değişikliklerinin retinayı etkilemesidir. Başlangıçta belirti vermeyebilir. Tip 2 diyabette göz değerlendirmesi tanı anında, tip 1 diyabette ise kılavuzlara göre değişen bir zamanda yapılır. Evre, makula ödemi, gebelik ve eşlik eden hastalıklara göre takip ve tedavi değişir.[1][2][3]

Yazan: Marmara Göz Tıp MerkeziSite editörü: Seyfi Dertli (seyfi@marmaragoz.com)Son güncelleme:

Diyabetik Retinopati — Sakarya Marmara Göz Tıp Merkezi
Etkilenen yapı
Retinanın kılcal damarları
Belirtiler
Erken dönemde şikâyet olmayabilir; bulanıklık ve uçuşan lekeler görülebilir
Tanı
Damlalı göz dibi değerlendirmesi; bulguya göre OKT ve seçilmiş durumlarda FFA
Tedavi
Evreye göre izlem, göz içi ilaç, lazer veya cerrahi seçenekleri hekimle belirlenir

Ani görme kaybı, perde veya gölge, birdenbire çok sayıda yeni uçuşan leke, koyu ağ veya duman görünümü, ışık çakması ya da kanamaya bağlı görme bulanması varsa aynı gün göz acil servisine veya en yakın acil servise başvurun. Yaşamı tehdit eden bir durum veya ciddi yaralanma varsa 112’yi arayın. Randevu veya mesaj yanıtı beklemeyin.[2][5][8]

Diyabetik retinopati nedir?

Diyabetik retinopati, diyabetin retina damarlarında oluşturabildiği değişikliklerin genel adıdır. Retina, ışığı algılayan ve görme sinyallerini beyne ileten dokudur. Damar hasarı, sızıntı ve ilerleyen durumlarda yeni kırılgan damar oluşumu görülebilir.[2][5] Bulgular iki gözde aynı düzeyde olmayabilir.[4]

Diyabet süresi, kan şekeri kontrolü, yüksek tansiyon, kan yağlarındaki bozukluklar, gebelik ve diyabete bağlı böbrek veya sinir hastalıkları risk değerlendirmesinde dikkate alınır. Glisemik, kan basıncı ve lipit kontrolü riski azaltabilir veya ilerlemeyi yavaşlatabilir. HbA1c hedefi kişiye göre belirlenir; tek bir değer herkes için uygun değildir.[1][2]

Belirti vermeden ilerleyebilir

Erken dönemde çoğu kişide belirti olmayabilir. Görmenin iyi olması retinanın normal olduğunu tek başına göstermez. İlerleyen değişikliklerde bulanık görme, koyu uçuşan lekeler veya iplikler, düşük ışıkta görme güçlüğü ve görmede ani azalma görülebilir.[5][10]

Yeni uçuşan cisimlerin kısa sürede artması, koyu ağ ya da duman görünümü veya ani görme kaybı göz içi kanaması ya da retina ile ilgili acil bir durumla ilişkili olabilir. Belirtiler geçse bile aynı gün değerlendirme gerekir.[2][5][8]

Evreler ve makula ödemi

Retinopati genel olarak non-proliferatif ve proliferatif gruplarda değerlendirilir. Non-proliferatif retinopati hafif, orta veya ağır düzeylerde olabilir. Proliferatif retinopatide retinanın yüzeyinde yeni damar oluşumları ve kanama riski görülebilir. Şiddet yalnızca görme keskinliğine bakılarak belirlenmez; retina muayenesi ve gerekli incelemeler birlikte değerlendirilir.[1][2]

  • Hafif non-proliferatif retinopati: Erken damar değişiklikleri görülebilir. İzlem sıklığı göz bulguları ve genel diyabet kontrolüne göre belirlenir.
  • Orta non-proliferatif retinopati: Damar değişiklikleri artabilir ve daha yakın göz değerlendirmesi gerekebilir.
  • Ağır non-proliferatif retinopati: İlerlemiş bulgular vardır ve deneyimli bir göz hekimi tarafından değerlendirme gerekir.
  • Proliferatif retinopati: Yeni damar oluşumları ve kanama riski söz konusudur. Gecikmeden göz hekimi değerlendirmesi ve tedavi planlaması gerekir.[1][2][4]

Diyabetik makula ödemi, retinanın merkezi olan makulada sıvı birikmesidir ve retinopatinin herhangi bir düzeyinde görülebilir. Okuma, yüzleri tanıma veya merkezi görme etkilenebilir. Ödemin bulunup bulunmadığı ve görmeyi etkileyip etkilemediği tedavi kararında önemlidir.[1][2][5]

Diyabetik makula ödemine bağlı merkezi bulanıklıkla tarif sayfasını okumakta zorlanan yetişkin kadın
Temsili görsel: merkezi görme etkilenmesi günlük okuma işlerini zorlaştırabilir.

İlk tarama ve mevcut bulgunun takibi

İlk göz muayenesinin zamanı ile retinopati saptandıktan sonraki takip aynı değildir. İlk tarama, diyabetin tipi, tanı yaşı ve gebelik durumuna göre planlanır. Retinopati veya makula ödemi bulunduğunda takip aralığı evreye, görmeye ve tedavi gereksinimine göre değişir. Ayrıntılı tarama ve takip takvimini ilgili rehberde bulabilirsiniz.

İlk tarama için genel çerçeve
Grup Genel yaklaşım
Tip 1 diyabetli yetişkin ADA ilk genişletilmiş muayeneyi diyabet başlangıcından sonraki 5 yıl içinde, AAO ve TEMD 5 yıl sonra başlayarak yılda bir önerir. NICE yetişkin tip 1 diyabette tanıda tarama hizmetine yönlendirmeyi önerir. Hekim kişiye göre belirler; görme belirtisi varsa bu süreler beklenmez.[1][2][3][8]
Tip 2 diyabetli yetişkin Tanı anında retinopati bulunabilir; ilk göz muayenesi tanı anında yapılmalıdır. Sonraki aralığı göz bulguları ve diyabet kontrolü belirler.[1][2][3]
Gebelik planlayan veya gebeliği olan tip 1 ya da tip 2 diyabetli kişi Gebelik öncesinde veya ilk trimesterde, yani ilk üç ayda, retina değerlendirmesi gerekir. Gebelik boyunca ve doğum sonrasında izlem gereksinimi retinopati düzeyine göre belirlenir. ADA ve TEMD her trimester ile doğum sonrası izlemden söz ederken NICE farklı bir takvim kullanır; plan göz ve kadın doğum ekipleriyle belirlenir.[1][2][6]
Gestasyonel diyabet Gebelikte ortaya çıkan diyabette ADA, AAO ve TEMD rutin retinopati taramasını gerekli görmez. NEI ise gestasyonel diyabette göz değerlendirmesinin hekimle konuşulmasını belirtir. Kaynaklar arasındaki bu farklılık nedeniyle kişisel durum göz hekimi ve kadın doğum ekibiyle değerlendirilmelidir.[1][2][3][5]
Çocuk ve ergen TEMD, tip 1 diyabette 10 yaş veya üzerindeyse tanıdan 5 yıl sonra yaklaşımını belirtir. NICE tip 1 ve tip 2 diyabetli çocuk ve gençlerde 12 yaştan itibaren taramayı önerir. AAO ergenlikte daha yakın izlemin gerekebileceğini belirtir. Çocuk diyabet ekibi ve göz hekimi birlikte karar vermelidir.[2][3][7]

Retinopati yoksa bazı kılavuzlarda, yeterli süre normal muayene ve iyi glisemik kontrol koşuluyla takip aralığının 1 ile 2 yıla açılması düşünülebilir. Başka kaynaklar en az yıllık muayeneyi vurgular. Retinopati varsa genellikle en az yıllık, ileri veya görmeyi tehdit eden bulgularda birkaç ay aralıklarla değerlendirme gerekebilir. Tek bir takvim bütün hastalara uygulanmaz; aralığı muayene eden göz hekimi belirler.[1][2][3][4][5]

Tanıda kullanılan değerlendirmeler

Tanı, görme keskinliği ölçümünden ibaret değildir. Göz bebeği genişletilerek yapılan retina değerlendirmesi temel incelemelerdendir. Hangi testlerin gerektiği göz bulgularına ve sorulan klinik soruya göre belirlenir.[2][4]

Diyabetik retinopati takibi için retina görüntüleme cihazında göz dibi muayenesi olan yetişkin kadın
Temsili görsel: diyabetik göz değerlendirmesinde retina bulguları incelenir.
  • Genişletilmiş göz dibi muayenesi: Retina damarları, kanama, yeni damar oluşumu ve makula ile ilgili bulgular klinik olarak değerlendirilir.[2]
  • OKT (OCT, optik koherens tomografi): Özellikle makula ödeminin değerlendirilmesinde ve ödem tedavisinin izleminde kullanılabilir. Her diyabetli kişi için otomatik olarak zorunlu değildir.[4][9]
  • Floresein anjiyografi (FFA): Tanı için her hastada zorunlu değildir. Sızıntı, damar kapanması veya görme azalmasının nedeni belirsiz olduğunda seçilmiş durumlarda yol gösterebilir.[9]
  • Retina fotoğrafı: Bazı tarama programlarında erişimi artırabilir, ancak ilk değerlendirmede ve gerektiğinde göz hekimi muayenesinin yerini almaz.[1]

Tedavinin amacı ve seçenekleri

Tedavinin amacı hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak, görme kaybı riskini azaltmak ve mevcut görmeyi korumaktır. Tedavi seçimi retinopati düzeyi, makula ödemi, görme durumu, eşlik eden hastalıklar, gebelik ve düzenli takip olanağına göre değişir. Daha önce oluşmuş her hasar geri dönmeyebilir.[1][2][5]

Evre ve tedavi amacı arasındaki genel ilişki
Durum Genel yaklaşım Önemli sınır
Retinopati yok veya hafif düzey Kan şekeri, kan basıncı ve kan yağlarının kişisel hedeflere göre yönetimi ve düzenli göz izlemi. Normal görme retina bulgusu olmadığını kanıtlamaz.[1][2][5]
Orta veya ağır non-proliferatif retinopati Daha yakın göz değerlendirmesi ve ilerleme ya da görmeyi tehdit eden bulgular varsa tedavi seçeneklerinin görüşülmesi. Takip aralığı evreye ve kişisel risklere göre değişir.[1][4]
Proliferatif retinopati Panretinal lazer fotokoagülasyon (PRP), göz içi anti-VEGF tedavisi veya uygun durumlarda başka girişimler değerlendirilebilir. NICE, PRP’yi çoğu kişi için ilk seçenek olarak ele alır; ADA anti-VEGF’yi PRP’ye makul bir alternatif olarak belirtir. Anti-VEGF düzenli ve planlı takip gerektirir. Takipte aksama sonuçları olumsuz etkileyebilir.[1][4]
Diyabetik makula ödemi Görmeyi bozan merkez tutulumlu ödemde çoğu göz için anti-VEGF enjeksiyonu, uygun durumlarda makula lazeri, kortikosteroid veya izlem seçenekleri konuşulabilir. Ödem varken görme iyi ise yakın izlem ve görme kötüleştiğinde tedavi bazı kişilerde seçenek olabilir. Seçim makula bulguları, görme ve takip olanağına göre yapılır.[1][3][4]
Yoğun kanama veya çekintiye bağlı retina sorunu Vitrektomi gibi cerrahi seçenekler, kanamanın kalıcılığı ve retina bulgularına göre değerlendirilebilir. Cerrahi gereksinim ve zamanlama kişisel muayene ile belirlenir.[2][4][5]

Anti-VEGF ilaçlar, VEGF adlı proteini hedefleyen göz içi tedavilerdir.[5] Proliferatif retinopatide PRP görme kaybı riskini azaltmak için kullanılabilir. Anti-VEGF ile karşılaştırmalı çalışmalarda PRP’de çevre görme alanı kaybı daha fazla olabilmiştir. Anti-VEGF bazı durumlarda alternatif olabilir, ancak düzenli ziyaret ve tedavi planına uyum önemlidir.[1]

Gebelikte anti-VEGF kararı ancak açıkça gerekli olduğunda ve olası yarar fetüs riskinden ağır bastığında ele alınır; TEMD gebelikte kullanımını önermemektedir.[1][2]

Kan şekeri, tansiyon ve lipit yönetimi göz tedavisinin yerine geçmez, ancak riski azaltmaya katkı sağlar.[1][2] TEMD genel HbA1c hedefini yüzde 7’nin altı olarak belirtir; hedef yaşa, diyabet süresine, hipoglisemi riskine, komplikasyonlara ve eşlik eden hastalıklara göre kişiye özel esnekleştirilir.[2] Hızlı glisemik yoğunlaştırma, yani kan şekerini düşüren tedavinin hızla güçlendirilmesi, bazı kişilerde başlangıçta retinopatinin kötüleşmesiyle ilişkili olabilir; ilaç veya hedef değişikliği kişisel hekim planıyla yapılmalıdır.[1][2][4]

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Günlük yaşam ve korunma

Kan şekeri, kan basıncı ve kan yağlarıyla ilgili hedefleri diyabet ekibiyle belirleyin. Düzenli egzersiz retinopati riskini veya ilerleme hızını azaltabilir.[2] Kararsız proliferatif retinopatide ıkınma ve benzeri basınç artıran etkinlikler konusunda göz hekiminize danışın. Uyku apnesi retinopatiyle ilişkili olabilir. Statin, fenofibrat, tansiyon ilacı veya diyabet ilacı başlama, bırakma ve doz değişikliği kendi başınıza yapılmamalıdır.[1][2]

Görme kaybı kalıcı hale geldiyse görme rehabilitasyonu ve az görme destekleri bakımın bir parçası olabilir.[1] Genel retina bilgisi için retina hastalıkları rehberine, genel muayene süreci için göz muayenesi sayfasına bakabilirsiniz.

Muayenede hekime sorulabilecekler

  • Diyabetimin tipi ve süresi retina riskimi nasıl etkiliyor?
  • Son HbA1c değerim ve son dönemdeki değişimi takip planımı etkiler mi?
  • Kan basıncım, kan yağlarım veya böbrek durumum göz takibinde önemli mi?
  • Gebelik planı veya gebelik durumu değerlendirmeyi değiştirir mi?
  • Kullandığım ilaçlar veya yakında planlanan yoğun tedavi değişikliği retinopati açısından ayrıca değerlendirilmeli mi?
  • Daha önceki retinopati, makula ödemi veya göz tedavisi öyküm bugünkü planı nasıl etkiliyor?
  • Görme belirtilerim acil değerlendirme gerektiriyor mu?
  • Bir sonraki kontrol ne zaman ve hangi bulguda daha erken başvurmalıyım?

Sık sorulan sorular

Gözlük muayenesi göz dibi muayenesinin yerini tutar mı?

Hayır. Görme keskinliği ve gözlük numarası ölçümü tek başına retinayı değerlendirmez. Diyabetik retinopati açısından genişletilmiş, yani damlalı göz dibi değerlendirmesi gerekir; göz bulgularına göre ek testler istenebilir.[2]

Kan şekeri düzelirse oluşmuş göz hasarı tamamen geçer mi?

Kan şekeri, kan basıncı ve lipit kontrolü retinopatinin gelişme veya ilerleme riskini azaltır; ancak oluşmuş makula ödemi, yeni damar oluşumu veya yoğun kanama yalnız şeker düzeltilerek kendiliğinden ortadan kalkmayabilir. Göz bulgularına göre ayrıca izlem veya tedavi gerekir. Kan şekerinin çok hızlı düşürülmesi başlangıçta retinopatinin kötüleşmesiyle ilişkili olabildiğinden tedavi değişiklikleri diyabet ve göz hekimleriyle planlanmalıdır.[1][2][5]

Diyabetik retinopati iki gözü aynı şekilde mi etkiler?

İki gözdeki bulgular aynı düzeyde olmayabilir. Her göz ayrı değerlendirilir ve tedavi planı buna göre yapılır.[4]

Tedaviyle kaybolan görme geri gelir mi?

Tedavi görmenin daha fazla kötüleşmesini durdurmayı amaçlayabilir; ancak mevcut hasarı geri alacağı veya kaybolan görmenin geri geleceği garanti edilemez.[5]

Göz muayenesinden sonra araç kullanabilir miyim?

Araç kullanıp kullanamayacağınızı muayene sonrasında size verilen bilgiye göre değerlendirin. Görmeniz net değilse araç kullanmayın. Dönüş ulaşımınızı önceden planlayın ve mümkünse size eşlik edecek biriyle gelin.

Başvuru

Muayene başvurusu için Marmara Göz Tıp Merkezi (Adapazarı) iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz; telefon ve WhatsApp: 0264 333 2 444, randevu: randevu.marmaragoz.com. Ani görme değişikliğinde randevu veya mesaj yanıtı beklemeden aynı gün acil değerlendirme alın.

Kaynaklar

  1. American Diabetes Association Professional Practice Committee. 12. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care: Standards of Care in Diabetes-2026. 2026. https://doi.org/10.2337/dc26-S012
  2. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu, 16. baskı, bölüm 13.2.1 ve 4.1. 2024. https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetesmellitus2024.pdf
  3. American Academy of Ophthalmology. Diabetic Retinopathy Preferred Practice Pattern, öne çıkan bulgular özeti. 2024. https://www.aao.org/education/preferred-practice-pattern/diabetic-retinopathy-ppp
  4. National Institute for Health and Care Excellence. Diabetic retinopathy: management and monitoring (NG242), Recommendations. 13 Ağustos 2024. https://www.nice.org.uk/guidance/ng242/chapter/Recommendations
  5. National Eye Institute. Diabetic Retinopathy. Yayın/güncelleme tarihi araştırma dosyasında belirtilmemiş; erişim 26 Ekim 2026. https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/diabetic-retinopathy
  6. National Institute for Health and Care Excellence. Diabetes in pregnancy: management from preconception to the postnatal period (NG3), Recommendations. Güncelleme 16 Aralık 2020. https://www.nice.org.uk/guidance/ng3/chapter/Recommendations
  7. National Institute for Health and Care Excellence. Diabetes (type 1 and type 2) in children and young people: diagnosis and management (NG18), Recommendations. Güncelleme 11 Mayıs 2023. https://www.nice.org.uk/guidance/ng18/chapter/Recommendations
  8. National Institute for Health and Care Excellence. Type 1 diabetes in adults: diagnosis and management (NG17); Type 2 diabetes in adults: management (NG28). Güncellemeler 17 Ağustos 2022 ve 18 Şubat 2026. https://www.nice.org.uk/guidance/ng17/chapter/Recommendations ; https://www.nice.org.uk/guidance/ng28/chapter/Complications
  9. International Council of Ophthalmology. ICO Guidelines for Diabetic Eye Care, 2017 güncellemesi; Medycyna Praktyczna, Wytyczne ICO - postępowanie w retinopatii cukrzycowej, Polonyaca uyarlama üzerinden ikincil erişim. 2017. https://icoph.org/eye-care-delivery/diabetic-eye-care/ ; https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/163528,wytyczne-ico-postepowanie-w-retinopatii-cukrzycowej
  10. NHS. Diabetic retinopathy. Son gözden geçirme 17 Temmuz 2025. https://www.nhs.uk/conditions/diabetic-retinopathy/

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tanı ve tedavi, muayene sonrası hekiminiz tarafından belirlenir.

Yardım

Aradığınızı bulamadınız mı?

Dilediğiniz soruları doktorlarımıza sorabilirsiniz.

Yukarı

Tercihleriniz önemlidir. Harita, video ve site analitiği izniniz olmadan yüklenmez.

Bize ulaşın

Doktorumuza soru sorun

Acil durumlar için değildir. Ani görme kaybı, göz yaralanması, kimyasal temas veya şiddetli ağrıda en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın. Bu form çevrim içi muayene veya teşhis kanalı değildir.

Size dönebilmemiz için telefon veya e-postadan en az birini yazın.

Kimlik numarası, tetkik sonucu, reçete veya fotoğraf paylaşmayın. Gerekli bilgiler muayene sırasında değerlendirilir.

İlettiğiniz bilgiler sorunuzun yanıtlanması amacıyla işlenir. Ayrıntılar: KVKK Aydınlatma Metni.

Sorularınız 24 saat içinde yanıtlanır.